Şikayet hakkı Anayasa madde 36 da düzenlenmiş olup şu şekildedir ;

• Madde 36 – Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.

Bu makalede hak arama vasıtası olan ve ceza hukukunu ilgilendiren Şikayet kavramı üzerinde durulacaktır. Türk Ceza Kanunda şikayete tabi olan ve şikayete tabi olmayan bir başka söylem ile savcılık makamı tarafından öğrenildiği zaman resen soruşturulan ya da şikayet şartı aranarak soruşturulan suçlar bulunmaktadır. Şikayet hakkı esasında şikayete tabi suçlar açısından önem arz etmektedir. Savcılığın ya da kolluk makamının şikayete tabi olamayan bir suç haberi aldığı zaman bu suçu soruşturmak görevidir. Şikayete tabi olmayan suç ilgili makamlara intikal etmesine rağmen soruşturmaya başlanmaması halinde kolluk görevlileri ve savcılık makamının görevi kötüye kullanma ya da görevi ihmal suçlarından sorumluluğu doğacaktır. Bir suçun şikayete tabi olup olmaması ilgili kanun maddesinden anlaşılır. Şikayet edilen fail değil eylem bir başka söylem ile fiildir . Ceza hukuku suç teşkil eden insan eylemlerini cezalandırır. Bu nedenle şahıslar değil şahısların eylemleri şikayet kavramının konusunu teşkil edebilir. Şikayet beyanı savcılığa iletilir ve savcılık söz konusu şikayet ile ilgili ya iddianame düzenleyip kamu davası açar ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir.

Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlar (TCK MADDE 73)
Madde 73- (1) Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikayette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
(2) Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. (Ek cümle:7/11/2024-7531/14 md.) Ancak, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçu bakımından şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.
(3) Şikayet hakkı olan birkaç kişiden birisi altı aylık süreyi geçirirse bundan dolayı diğerlerinin hakları düşmez.
(4) Kovuşturma yapılabilmesi şikayete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür ve hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.
(5) İştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikayetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar.
(6) Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez.
(7) Kamu davasının düşmesi, suçtan zarar gören kişinin şikayetten vazgeçmiş olmasından ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamış ise artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz.

İhbar ve şikâyet ( Ceza Muhakemesi Kanunu )
Madde 158 – (1) Suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir.
(2) Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.
(3) Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikâyette bulunulabilir.
(4) Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen bir suç nedeniyle, ilgili kurum ve kuruluş idaresine yapılan ihbar veya şikâyet, gecikmeksizin ilgili
Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.
(5) İhbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.
(6) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/145 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/140 md.)58 İhbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması veya ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez. Soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar, varsa ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir ve bu karara karşı 173 üncü maddedeki usule göre itiraz edilebilir. İtirazın kabulü hâlinde Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma işlemlerini başlatır. Bu fıkra uyarınca yapılan işlemler ve verilen kararlar, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından görülebilir.
(7) Yürütülen soruşturma sonucunda kovuşturma evresine geçildikten sonra suçun şikâyete bağlı olduğunun anlaşılması halinde; mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmediği
takdirde, yargılamaya devam olunur

Sanığın üzerine atılı taksirle yaralama suçunun TCK'nın 89/5. maddesine göre soruşturulmasının ve kovuşturulmasının şikayete bağlı olduğu, kaza neticesinde yaralanan mağdurun 07.11.2014 tarihinde saat 13.45'te zorunlu vekil eşliğinde kollukça alınan beyanında şikayetçi olmadığını belirttiği, aynı gün saat 15.05'te tekrar kolluğa gelerek şikayetçi olduğunu belirttiği ancak şikayetten vazgeçmeden sonra tekrar şikayetçi olmanın hukuki sonuç doğurmayacağı, ayrıca olayda bilinçli taksir halininde de bulunmadığı anlaşılmakla, sanık hakkındaki kamu davasının şikayet yokluğu sebebiyle düşmesine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde mahkumiyetine karar verilmiş olması, Kanuna aykırı olup, YARGITAY 12. CEZA DAİRESİ Esas Numarası: 2019/1079 Karar Numarası: 2020/1071 Karar Tarihi: 04.02.2020

Bu yargıtay kararından da anlaşılacağı üzere şikayetçi olmadığı beyanından sonra tekrar şikayetçiyim diyerek yapılan beyanın hukuken bir karşılığı yoktur.

Suç tarihinde müştekinin çalıştığı işyerine giderek kızkardeşine telefon almak istediğini söyleyen sanığın söz konusu telefonu beğendiği ve o sırada kuaförde bulunan kızkardeşine de göstermek üzere müştekinin rızası ile aldığı telefonu geri getirmediğinin anlaşılması karşısında sanığın eyleminin TCK'nın 155/1. maddesinde düzenlenen suçu oluşturduğu, müştekinin 08.05.2013 tarihli celsede sanıktan şikayetçi olmadığını beyan ettiği, bu nedenle sanık hakkında eylemine uyan suçtan düşme kararı verilmesi yerine yargılamaya devamla yazılı şekilde karar verilmesi, Bozmayı gerektirmiş, YARGITAY 13. CEZA DAİRESİ Esas Numarası: 2014/36042 Karar Numarası: 2016/3731 Karar Tarihi: 07.03.2016

Şikayetçinin, şikayet dilekçesinde bildirdiği tanığın beyanı alınıp, “…” isimli kitapta, şikayetçi hakkında yazılanların ve şikayetçinin resminin yayımlanmasına yönelik sanık tarafından şikayetçiden alınmış izne dair yazılı bir belgenin bulunup bulunmadığı araştırılarak, ortaya çıkacak uygun sonuç çerçevesinde bir karar verilmesi gerektiği gözetilmeden, yer, zaman bakımından yeterli ayrıntı içermeyen tanık anlatımlarına ve eksik soruşturmaya dayalı olarak İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığınca 22.12.2017 tarihli, 2017/121627 soruşturma, 2017/120117 sayılı kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın verildiği anlaşıldığından, anılan karara karşı yapılan itirazın belirtilen şekilde inceleme yapılmasından sonra sonuçlandırılması yerine reddine ilişkin İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliğinin 02.02.2018 tarihli ve 2018/1064 değişik iş sayılı kararında isabet görülmemiştir. YARGITAY 12. CEZA DAİRESİ Esas Numarası: 2019/2685 Karar Numarası: 2019/5171 Karar Tarihi: 17.04.2019

Şikayet hakkı kolluk ya da savcılık makamından kullanılırken şikayetçi olan kişinin şikayet ettiği kişinin suç teşkil eden eylemi bizzat yapmadığı bilmemesi gerekmektedir. Çünkü işlemediğini bildiği suçtan dolayı bir kimseyi şikayet etmek ya da hukuka aykırı olgu isnad etmek TCK da yer İFTİRA suçunu vücut verecektir. İftira suçunda failde özel kast mevcuttur. Söz konusu özel kast madde metninde yer alan …..uygulanmasını sağlamak için ….. ifadesinden anlaşılmaktadır.

• Yetkili makamlara ihbar veya şikayette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği halde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (TCK md.267/1)

Şikayet kavramının Ceza Muhakemesi Kanunda da bazı düzenlemelerinin olduğu görülmüştür.

• Duruşma sırasında işlenen suç hakkında işlem
• Madde 205 – (1) Bir kimse, duruşma sırasında bir suç işlerse, mahkeme olayı tespit eder ve bu hususta düzenleyeceği tutanağı yetkili makama gönderir; gerek görürse failin tutuklanmasına da karar verebilir

CMK madde 205 de de yer aldığı üzere duruşmada suç işlenmesi durumunda söz konusu suçun şikayete tabi olup olmamasının önemi yoktur.

• Duruşmadan usulüne uygun haberdar edilmeyen şikayetçi İçişleri Bakanlığı’nın gerekçeli kararın tebliği üzerine hükmü temyiz ettiği anlaşıldığından, şikayetçi kurumun 5271 sayılı CMK.nun 260/1. madde ve fıkrası uyarınca yasa yollarına başvurma hakkın bulunduğu belirlenerek yapılan incelemede; Şikayetçi Kurumun duruşmadan haberdar edilip iddia ve delillerini sunma ve davaya katılma olanağı sağlanarak sanıkların hukuki durumunun değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeden, iddia hakkı kısıtlanmak suretiyle CMK.nun 233 ve 234. maddelerine aykırı davranılması, Yasaya aykırı YARGITAY 8. CEZA DAİRESİ Esas Numarası: 2018/5276 Karar Numarası: 2018/6582 Karar Tarihi: 07.06.2018

• Şikayetçi vekilinin, hükümden sonra 09/11/2015 havale tarihli dilekçesiyle şikayetten vazgeçmesi nedeniyle düşme kararı verilmesi zorunluluğu bozmayı gerektirmiş ve şikayetçi vekilinin temyiz iddaları bu nedenle yerinde görüldüğünden, hükmün 5320 sayılı Kanun’un 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK’nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, anılan Kanun’un 322. maddesinde öngörülen yetkiye dayanılarak sanık hakkındaki davanın şikayetten vazgeçme nedeniyle İİK’nın 354. maddesi gereğince DÜŞMESİNE, 29/12/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.YARGITAY 19. CEZA DAİRESİ Esas Numarası: 2015/4154 Karar Numarası: 2015/9455 Karar Tarihi: 29.12.2015